środa, 21 września 2016

EWANGELIA JANA - SPOTKANIE 17

ZAPOWIEDŹ PONOWNEGO PRZYJŚCIA
Jana 16
1.       Jaką dobrą, a jaką złą nowinę przekazuje Jezus swoim uczniom?
2.       Co wiemy o tożsamości Ducha Świętego? (zob. J 15,26; 16,7-15. Czego te fragmenty uczą o Bogu?)
3.       Jakie dzieła (jaką pracę) Ducha Świętego zapowiada Jezus?
4.       jakim grzechu jest mowa (w. 9)?
5.       Z czym Pan Jezus łączy słowa „sprawiedliwość” i „sąd”?  
6.       Co Jezus ma na myśli mówiąc „jeszcze chwila – a zobaczycie Mnie” (w. 16
i 19)?
7.       Do jakich wydarzeń odnoszą się słowa Jezusa z w. 20? Dlaczego Pan Jezus używa obrazu kobiety rodzącej[1]?
8.       Na jakie źródła radości wskazuje Jezus?
9.       Jaką miłością Ojciec nas kocha? (zob. J 16, 27 i J 15, 9)
10.   Co zostało zapowiedziane w w. 32?
11.   Jaką obietnicą kończy się ten rozdział Ewangelii Jana? W czym przejawia się zwycięstwo Jezusa?

ZASTOSOWANIE

Jak doświadczasz bliskości i działania Ducha Świętego? Co przeważa w Twoim życiu? Radość, czy smutek?


[1] Również prorocy ST posługiwali się określeniem „bóle porodowe” (Iz 13,8; 21,3; Jer 4,31; 6,24; 13;21; 22,23; 30,6; 49,22-24; 50,43; Mi 4,9-10). W judaizmie bóle porodowe były odnoszone do okresu wielkiego ucisku, po którym nastąpi zmartwychwstanie umarłych. Rób Jezusa jest także obrazowo łonem Jego zmartwychwstania. Zmartwychwstanie wyznacza początek nowej ery dziejów, w której Bóg obejmuje panowanie i Królestwo.

piątek, 16 września 2016

EWANGELIA JANA - SPOTKANIE 16

ZJEDNOCZENIE Z CHRYSTUSEM I PRZYKAZANIE MIŁOŚCI
Jana 15,1-17

1.       Dlaczego Pan Jezus wybrał jako ilustrację życia duchowego uprawę winorośli[1]?
2.       Przypomnij sobie wszystkie stwierdzenia Jezusa „Ja Jestem”[2]
3.       Jaka rola przypada winorośli, gałęziom (pędom) i ogrodnikowi?
4.       Czego obrazem jest spalenie uschniętych gałęzi[3]? Co sprawia, że gałęzie usychają?
5.       Jak rozumieć wezwanie Jezusa: „trwajcie we Mnie”[4]?
6.       Jaki warunek owocnego i przynoszącego rezultaty życia modlitewnego podaje werset 7.?
7.       Jaką miłością Ojciec kocha Syna? Jaki jest związek tej miłości z nami?
8.       Na czym polega trwanie w miłości Jezusa?
9.       W jaki sposób nasza radość zostaje dopełniona? W czym przejawia się pełnia radości?
10.   Do jakiej miłości wobec innych wzywa nas Zbawiciel?
11.   Jakich znasz biblijnych przyjaciół Boga[5]?
12.   Czym przejawia się wybranie uczniów o którym mówi Jezus?

ZNIENAWIDZENI PRZEZ ŚWIAT
Jana 15,18-16,4

1.       Z czym będą się musieli zmierzyć uczniowie Jezusa, według Jego zapowiedzi?
2.       Jakiej pomocy mogą spodziewać się uczniowie i do czego muszą się przygotować?
3.       Co nowego dowiadujemy się o Duchu Świętym, w porównaniu z poprzednimi miejscami Ewangelii Jana?
4.       Jaki jest cel ostrzeżenia/ zapowiedzi Jezusa o nadchodzących cierpieniach?
5.       Jakie wydarzenia z historii nowotestamentowego Kościoła poświadczają prawdziwość słów Jezusa?

ZASTOSOWANIE

Czy łatwiej Ci pielęgnować silną więź z Bogiem, czy z innymi uczniami Chrystusa? Czy potrafisz być otwarty i szczery przed Bogiem, nie będąc jednocześnie szczerym wobec innych ludzi?


[1] W ST winnica i winna latorośl były symbolem Izraela: Ps 80,9-14; Iz 5,1-7; Oz 10,1;  Jer 2,21; 12,10; Ez 15,1-8; 17,1-21; 19,10-14. Bóg był właścicielem winnicy. Złota winorośl w świątyni symbolizowała potęgę Izraela.
[2] „Ja Jestem”: chlebem życia (J 6,35.41.48.51), światłem świata (J 8,12), bramą dla owiec (J 10, 7.9), dobrym pasterzem (10,11.14), zmartwychwstaniem i życiem (J 11,25), drogą, prawdą i życiem
(J 14,6), prawdziwą winoroślą (J 15,1.5).
[3] Zob. Ez 15,6-8. Teksty mówiący o zagładzie bezbożnych: Mt 3,10-12; 5,22; 13,40-42; Mk 9,43-49;
2 Tes 1,7-9; Ap 20,10-15.
[4] Greckie określenie oznacza: przebywać, zamieszkać, nie odchodzić, być obecnym, być wciąż trzymanym, utrzymywanym.
[5] Zob. Wj 33,11; 2 Krn 20,7; Jk 2,23; Prz 22,11

środa, 7 września 2016

EWANGELIA JANA - SPOTKANIE 15

JEZUS O SOBIE I TYCH, KTÓRZY WIERZĄ W NIEGO
Jana 14,1-14

1.       Kto jest pocieszany, a kto pocieszający? Jak się to ma w kontekście nadchodzących wydarzeń?
2.       Jakie swoje dzieło wobec uczniów zapowiedział Pan Jezus? Czym jest „dom Ojca”?
3.       Jak rozumieć określenie „wiele mieszkań[1]”, które Jezus obiecuje przygotować swoim uczniom?
4.       Czy słowa Jezusa: „Idę przygotować wam miejsce (…) przyjdę i wezmę was do siebie” odnoszą się do miejsca zwanego Niebem, czy też chodzi o „miejsce”, które nastanie już wkrótce, gdy uczniom zostanie dany Duch Święty?
5.       Jak inaczej można wyrazić słowa skierowane przez Jezusa do Tomasza[2]?
6.       Aluzja do jakiego fragmentu ze ST[3] może kryć się w przytoczonym przez Jana pytaniu, które zadaje Filip (w.8)?
7.       Jakim tonem wypowiada Jezus słowa z wersetów 9-14? Jak wypowiedzi te łączą się z J 1,18?
8.       Jakie obietnice daje Jezus uczniom w wersetach 12-15?
9.       Do jakich „większych” dzieł[4] jesteśmy powołani?

OBIETNICA DUCHA ŚWIĘTEGO I CIĄG DALSZY MOWY O ODEJŚCIU
Jana 14,15-26

1.       Porównaj stwierdzenie Jezusa z w. 15 z tekstami ST: Wj 20,6; Pwt 5,10.29; 6,5; 11,1.13.22; 13,3-4; 19,9; 30,6.14.
2.       Co wiemy o Duchu Świętym? W którym wcześniejszym fragmencie Ewangelii Jana Jezus mówił o Duchu Świętym[5]?
3.       Jakie jest tło (znaczenie) określenia Pocieszyciel[6], które zostało użyte wobec Ducha Świętego?
4.       Jaka ma być zapowiedziana przez Jezusa relacja uczniowie–Duch Święty?
5.       Pod jakim względem lepiej jest dla uczniów, że Jezus ich opuści (w. 28)?
6.       Jaką prawdę Jezus stara się do skutku wpoić uczniom (w. 15, 21, 23-24)?
7.       Sparafrazuj werset 27 własnymi słowami. Wyraź go tak, aby był zrozumiały na Twoich znajomych, którzy nie czytają Biblii.
8.       Kim jest władca tego świata? W jakim kontekście Jezus o nim mówi?
9.       W czym przejawiała się determinacja Jezusa?

ZASTOSOWANIE

Czy w Twojej pielgrzymce duchowej dotarłeś już do punktu, w którym możesz uznać Jezusa za „drogę, prawdę i życie”?


[1] W stwierdzeniu chodzi o zaakcentowanie nie tyle odrębności wydzielonych miejsc do mieszkania, ile obfitości miejsca, którego wystarczy dla wszystkich wierzących w Jezusa.
[2] Słowo „droga” w wielu tekstach żydowskich oznaczało sprawiedliwy sposób postępowania, tutaj może jednak nawiązywać do Izajaszowej drogi powrotnej do Nowej Jerozolimy, która wiodła przez pustynię. W takim przypadku na pierwszy plan wysuwałaby się wyrazistość użytego obrazu. Odpowiedź, której Jezus udzielił Tomaszowi brzmiałaby: Ojciec jest miejscem, do którego ja zmierzam, ja zaś jestem drogą, którą możecie tam dotrzeć.
W okresie późniejszym „prawda” stała się żydowskim tytułem Boga, nie ma jednak pewności, czy był on już wówczas stosowany. Główny sens wersetu polega na tym, że Jezus stanowi ucieleśnienie prawdy, Bożej wierności przymierzu, która w ST wyrażała się Jego słowem. Podobnie jak judaizm podkreślał, że jest tylko jeden Bóg i jedna właściwa droga – Jego Prawo. Jezus stwierdza tutaj, że jest On jedyną drogą prowadzącą do jedynego Boga.
[3] Zob. Wj 33,18 (prośba Mojżesza, by mógł ujrzeć Bożą chwałę).
[4] Słowo „dzieła” może odnosić się do uczynków sprawiedliwości, jak to ma miejsce w judaizmie(np. J 8,39) lub do cudów dokonywanych przez Jezusa (J 5,17; 10,32), albo do jednego i drugiego. Dzieła te są ilościowo znacznie większe, ponieważ dzieło Chrystusa zostanie pomnożone przez wszystkich Jego wyznawców.
W ST „imię” oznacza reputację lub godność, gdy zaś Bóg działał „ze względu na swoje imię” oznaczało to, że broni czci należnej Jego Imieniu. Zwrot „W imię Boga” mógł odnosić się do Jego przedstawiciela, który podejmuje działania w Jego sprawie (Wj 5,23; Pwt 18,19-22; Jr 14,14-15), zgodnie z Jego poleceniem (Pwt 18,5.7), z Jego pomocą (Ps 118,10-11; Prz 18,10) lub posługuje się Jego imieniem, by dokonać cudownych dzieł (2Krl 2,24). Wzywanie Bożego imienia w modlitwie oznaczało po prostu zwracanie się do Niego (1 Krl 18,24-26.32; 2Krl 5,11; Ps 9,2; 18,49).
[5] J 7,37-39. Osoba Ducha Świętego pojawia się także w innych fragmentach: J 1,32.33; J 3,5.6.8.34.
[6] Termin paraklētos został zaczerpnięty z języka prawniczego i stosowany był znaczeniu: „obrońca”, „adwokat”, „wstawiający się za kimś”.

środa, 31 sierpnia 2016

EWANGELIA JANA - SPOTKANIE 14

Rozdziały 1-12 skupiały się na odrzuceniu Jezusa przez naród, zaś rozdziały 13-17 mówią o tych, którzy Go przyjęli. Rozdziały 13-17 zawierają: opis pożegnania Jezusa z apostołami w noc zdrady i aresztowania oraz zapowiedź tego, co przyszłość przyniesie Jego uczniom (rozdz. 13-16) modlitwę o nich (rozdz. 17). Ukrzyżowanie miało nastąpić następnego dnia[1].

OBMYCIE NÓG UCZNIOM
Jana 13,1-20

1.    Czym było żydowskie święto Paschy?
2.    Jakie postacie pojawiają się w tym fragmencie Ewangelii?
3.    Czego z tego tekstu dowiadujemy się o metodach działania diabła?
4.    Jaką lekcję otrzymali uczniowie podczas wieczerzy[2]?
5.    O jakiej czystości mówi Jezus do Piotra w w. 10? (zob. J 15,3; Ef 5,26)
6.    Co o przywództwie, w kontekście Kościoła, mówi nam ten tekst?
7.    Przeczytaj Psalm 41,10, co oznacza „podnieść na kogoś swoją piętę”[3]?
8.    Jaka prawda kryje się w obietnicy w w.20?

UJAWNIENIE ZDRAJCY
Jana 13,21-30

1.    Jakie uczucia towarzyszą Jezusowi podczas wieczerzy[4]? Czym są one spowodowane?
2.    Kim jest ów „uczeń, którego Jezus kochał”[5]?
3.    W jaki sposób Jezus wskazuje swojego zdrajcę? Czy subtelny komunikat Jezusa został rozpoznany przez uczniów[6]?
4.    Jakie są okoliczności towarzyszące działaniu Judasza?

NOWE PRZYKAZANIE I ZAPOWIEDŹ ZAPARCIA SIĘ PIOTRA
Jana 13,31-38

1.    Jakim słowem[7] Jezus zwraca się do uczniów? Co ono wyraża?
2.    Dlaczego przykazanie, które Jezus pozostawia uczniom jest „nowe”[8]?
3.    O czym świadczą słowa Piotra: „Panie! Dlaczego teraz nie mogę iść z Tobą? Życie moje oddam za Ciebie”?
4.    Jak Jezus odpowiada na wyznanie Piotra? Czy Jego słowa się spełniły?

ZASTOSOWANIE

Czy zdarzyło Ci się kiedyś, że ktoś Ciebie zdradził?
Czy zdarzyło Ci się kiedyś należeć do wspólnoty, której członkowie szczerze troszczyli się o siebie nawzajem?


[1] Za: John MacArthur, Komentarz MacArthura do Nowego Testamentu, Gdańsk 2015.
[2] Na ucztach wokół stołu z przygotowanymi potrawami ustawiano sofy na których spoczywali biesiadnicy. Ich głowy znajdowały się w pobliżu stołu, zaś nogi skierowane były w przeciwnym kierunku. Czynność obmywania stóp, której dokonał Jezus, odbywała się zatem na zewnątrz kręgu biesiadników.
Gospodarz domu dawał gościom wodę do obmycia stóp (zob. Rdz 18,4; Łk 7,44), a czynność rozwiązywania sandałów i osobistego umywania czyichś stóp należała do zadań służby. Najczęściej wykonywali ją niewolnicy, uległe żony lub dzieci (zob. 1 Sm 25,41).
Zdjęcie wierzchnich szat przez Jezusa oznaczało, że zamierza wykonać jakąś pracę i stawiało Go w pozycji sługi, który zwykle pracował w skąpym odzieniu. Ewangelia Łukasza wspomina, że podczas Ostatniej Wieczerzy doszło do sporu pomiędzy uczniami o to, kto z nich jest największy (Łk 22, 24-27).
[3] „Podnieść na kogoś swoją piętę” oznacza przyjęcie wrogiej i agresywnej postawy. Idiom ten nawiązuje do ówczesnych zwyczajów wspólnego spożywania posiłków i zajmowania miejsca przy stole. Biesiadnicy zajmowali miejsca wokół stołu w pozycji półleżącej, co umożliwiało okazywanie agresji wobec sąsiada poprzez uderzenie piętą.
[4][4] Użyte określenie „wzruszył się głęboko” pojawia się trzykrotnie w Ewangelii Jana w kontekście osoby Pana Jezusa: J 11,33; 12,27 i 13,21.
[5] Zob. J 19,26-27; 20,2-9; 21,7.20-23.
[6] Zanotowany komentarz „Przypuszczali, że Jezus posyła (Judasza), aby (…) dał coś ubogim” wskazywać może na zwyczaj pobożnych Żydów wykonywania uczynków miłosierdzia przed Świętem Paschy, aby zapewnić sobie Bożą przychylność.
[7] Gr. teknion oznacza „dzieciątko, dziecko”, pojawia się tylko raz w Ewangeliach. Określenia tego używa Jan w swoim liście: 1 J 2,1.12.28; 3,18; 4,4; 5,21.
[8] Pwt 6,5 nakazywało miłowanie Boga, a w Kpł 19,18 czytamy o miłowaniu bliźniego jak samego siebie. Nakaz Jezusa wyznacza nowe standardy w tym zakresie: Po pierwsze – jest to miłość na wzór Jego ofiarnej miłości, po drugie Nowe Przymierze daje nam siłę do miłowania (owoc Ducha – miłość). Przykazanie miłości znajduje się również w mowie Jezusa zwanej „kazaniem na górze”: Mt 5,43-48.

czwartek, 11 sierpnia 2016

EWANGELIA JANA - SPOTKANIE 13

NAMASZCZENIE JEZUSA W BETANII
Jana 12, 1-11
  1. Co wiemy o Marcie, Marii i Łazarzu z Betanii?
  2. Co zrobiła Maria[1] i jak został oceniony jej czyn?
  3. Czego z tego fragmentu dowiadujemy się o Judaszu?
  4. Jaką postawę powinniśmy mieć wobec ubogich w świetle nauczania Biblii?
  5. Dlaczego oprócz postanowienia zgładzenia Jezusa, arcykapłani podjęli także decyzję, aby zabić Łazarza?
JEZUS W JEROZOLIMIE WITANY JAKO KRÓL
Jana 12, 12-19
  1. O jakim święcie jest mowa w tym fragmencie?
  2. Co było powodem zebrania się wokół Jezusa tłumu ludzi? Jak reagują na Niego?
  3. Czy obraz Jezusa wkraczającego do Jerozolimy przypomina wjazd królów
    i bohaterów[2]?
  4. Jakie znaczenie ma przytoczony przez Jana fragment proroctwa z Księgi Zachariasza (zob. Za 9,9)?
  5. Czego obawiają się faryzeusze?
JEZUS ZIARNEM PSZENICY
Jana 12, 20-26
  1. Z jakiego powodu Grecy[3] (helleniści) przybywają do Jerozolimy na żydowskie Święto Przaśników?
  2. Jak na ich prośbę zareagował Filip?
  3. W jaki sposób Jezus wykorzystuje tę okazję, aby zwrócić uwagę na cel swojej misji?
  4. Co przeżywa Jezus w w. 27? Jak opisałbyś Jego odczucia?
  5. Kim jest „władca tego świata”? Czym jest „sąd” i w jaki sposób przyczyni się do „wyrzucenia” władcy świata?
  6. Jaki błędny wniosek wyciągają słuchacze ze słów Jezusa zapowiadających Jego śmierć[4]?
  7. Czy wspomniany we fragmencie konflikt jest dla ludzkości (dla nas) czymś realnym?
PRZYCZYNY I SKUTKI NIEWIARY W JEZUSA
Jana 12, 37-50
  1. W jaki sposób proroctwa Izajasza opisują reakcje tłumów pomimo „znaków
    i cudów”, które widziano?
  2. Jaki „konflikt” został opisany przez Jezusa w w. 42-43?
  3. Co mówi Jezus o tych, którzy zachowują Jego Słowa? Jak Jezus opisuje cel swojego przyjścia na świat?
ZASTOSOWANIE

Gdybyś miał przekazać na coś swoje roczne zarobki, albo rok swojego życia, co to by było?


[1] Namaszczenie głowy ważnych osobistości należało do ówczesnych zwyczajów, zachowanie Marii wykracza jednak poza przyjęte standardy postępowania.
[2] Zwycięscy wodzowie dosiadali koni lub wjeżdżali do miasta na rydwanach.
[3] Mogli to być Żydzi mieszkający na obszarze greckiego Wschodu lub etniczni Grecy, tzw. bojący się Boga, czyli jeszcze nie w pełni nawróceni na judaizm, którzy mimo to przybyli na święto do Jerozolimy. W Palestynie, pobliskiej Syrii i Egipcie Żydzi i Grecy byli znani z niechęci, którą żywili do siebie nawzajem.
[4] ST zapowiadał wieczne panowanie Mesjasza: Iz 9,6-7, 2 Sm 7,16; Dn 7,14; Ez 37,25; Ps 110,4.

czwartek, 4 sierpnia 2016

EWANGELIA JANA - SPOTKANIE 12

WSKRZESZENIE ŁAZARZA  
Jana 11,1-44
  1. Co wiemy o Marcie i Marii z Betanii[1] w oparciu o inne fragmenty NT[2]? Jaka relacja łączyła Martę, Marię i Łazarza z Jezusem? 
  2. Jakie cuda dokonane przez Jezusa podczas Jego publicznej służby zostały opisane przez Jana[3]? 
  3. Jakie obawy towarzyszą uczniom Jezusa w związku z Jego zamiarem udania się do domu Łazarza (w. 8 i 16)? Jak Jezus odpowiada na te obawy?
  4. Jak rozumieć przypowieść Jezusa z w. 9-10[4]?
  5. Porównaj rozmowę Jezusa z Martą i Marią. Czego dowiadujemy się o Marcie z przebiegu rozmowy z Jezusem?
  6. Przypomnij sobie wszystkie „JA JESTEM” z mów Jezusa zapisanych w Ewangelii Jana[5].
  7. Co to znaczy, że Jezus jest zmartwychwstaniem i życiem? Czym jest prawda o zmartwychwstaniu (zob. Ap 20,11-15)? 
  8. Czego dowiadujemy się o zwyczajach pogrzebowych Żydów[6]? Jakiej postawy wobec śmierci chrześcijan uczy Biblia[7]? 
  9. Czego dowiódł Jezus wskrzeszając Łazarza? 
  10. Przypomnij sobie o innych wzbudzeniach z martwych, których dokonał Jezus[8]. 
  11. Jaki był skutek cudu wskrzeszenia Łazarza? 

ZMOWA W CELU ZABICIA JEZUSA  
Jana 11,45-57
  1. Co jest przedmiotem troski Wysokiej Rady[9]? 
  2. Jakie rozwiązanie proponuje Kajfasz? 
  3. Jak Jezus reaguje na te okoliczności?
  4. Co stanowi przedmiot dociekań tłumów zgromadzonych w Jerozolimie oczekujących na Paschę? 
ZASTOSOWANIE

Gdybyś potraktował relację o wskrzeszeniu Łazarza jako przypowieść o nowym życiu w Chrystusie, gdzie byłoby w niej miejsce dla Ciebie: cięgle w grobie? Już wskrzeszony, ale jeszcze w płótnach pogrzebowych? Wskrzeszony i wyswobodzony z płócien?


[1] Betania to wioska leżąca w odległości 3 km na wschód od Jerozolimy.
[2] Zob. Łk 10, 38-42; Mk 11,11; Łk 24,50
[3] Wcześniejsze rozdziały opisują sześć cudów: przemiana wody w wino (J 2,1-11), uzdrowienie syna urzędnika królewskiego (J 4,46-54), uzdrowienie sparaliżowanego od 38 lat (J 5,1-15), rozmnożenie pokarmu (J 6,1-14), chodzenie po wodzie (J 6,15-21) i uzdrowienie niewidomego od urodzenia (J 9,1-12).
[4] Możliwe wyjaśnienie jest takie: Chodzenie w świetle jest chodzeniem w woli Bożej. Jezus chodził w doskonałym posłuszeństwie Ojcu i nie istniało zagrożenie, że zostanie zabity przed wyznaczonym czasem. Osoba, która chodzi w nocy, to ktoś, kto nie jest wierny Bogu (nie polega na Bogu), żyje po swojemu. Łatwo takiej osobie się potknąć, bo nie posiada ona Bożego prowadzenia, które jak światło oświetlałoby ścieżkę życia.
[5] W Ewangelii Jana zapisanych jest siedem takich wypowiedzi Jezusa:
- „Ja jestem chlebem życia” (J 6,35)
- „Ja jestem światłością świata” (J 8,12)
- „Ja jestem bramą (drzwiami) dla owiec” (J 10,7)
- „Ja jestem dobrym pasterzem” (J 10,8)
- „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem” (J 11,25)
- „Ja jestem drogą, prawdą i życiem” (J 14,6)
- „Ja jestem krzewem winnym” (J 15,1)
[6] Odwiedzanie i udzielanie pociechy ludziom, którzy utracili bliskich, w dniach bezpośrednio następujących po śmierci krewnego, było istotnym elementem żydowskiej pobożności. Sąsiedzi zmarłego przygotowywali pierwszy posiłek po pogrzebie. Rodzina zmarłego pierwszy tydzień żałoby spędzała we własnym domu. Żałobnicy siedzieli na podłodze i przyjmowali odwiedzających ich przyjaciół. Obyczaj ten, zwany sziwah (od „siedmiu” dni), jest nadal praktykowany w judaizmie i pomaga w uwolnieniu się do smutku. Zmarłych chowano w pieczarach, w tym samym dniu, w którym nastąpił zgon. Ciało zawijano w lniane prześcieradła i kładziono na posadzce w przedsionku grobowca. Ciało było ściśle owinięte, by kończyny pozostały wyprostowane; owijano też policzki, aby usta zmarłego były zamknięte. Po upływie roku, gdy ciało zmarłego uległo już rozkładowi, członkowie rodziny zmarłego wracali, by umieścić jego kości w specjalnej skrzyni, którą umieszczano w zagłębieniu w ścianie grobu.
[7] Zob. 1 Tes 4,13-18.
[8] Mt 11,5; Mk 5,22-42 (córka Jaira/ Jairosa), Łk 7,11-17 (młodzieniec z Nain).
[9] Wysoka Rada (Sanhedryn), czyli elita żydowska, którą tworzyli zwierzchnicy religijni, faryzeusze i uczeni w Piśmie. Sanhedryn sprawował najwyższą władzę religijną i sądowniczą w ówczesnej strukturze społeczno-politycznej. Obradom Sanhedrynu przewodniczył najwyższy kapłan, którym w tym czasie był Józef Kajfasz, który sprawował swój urząd dłużej niż jakikolwiek inny arcykapłan w I wieku po Chrystusie (18-36 r po Chr.). Rzymianie (jako okupanci) decydowali o obsadzie tego stanowiska.